ฝ่ายนักธรรม-วินัย
ปัญหาและเฉลยวิชาวินัยบัญญัติ  นักธรรมชั้นตรี
สอบในสนามหลวง
วันจันทร์ ที่  ๕  พฤศจิกายน  พ.ศ. ๒๕๔๔
 
 ๑. ๑.๑พุทธบัญญัติ  มูลบัญญัติ  อนุบัญญัติ  คืออะไร ?
๑.๒อกรณียกิจคืออะไร ?  มีกี่อย่าง ?  อะไรบ้าง ?
๑. ๑.๑ พุทธบัญญัติ คือข้อที่พระพุทธเจ้าทรงตั้งไว้เป็นบทบังคับให้ภิกษุประพฤติ
มูลบัญญัติ  คือข้อที่ทรงบัญญัติไว้เดิม
อนุบัญญัติ  คือข้อที่ทรงบัญญัติเพิ่มเติมภายหลัง
๑.๒อกรณียกิจ  คือกิจที่บรรพชิตไม่ควรทำ มี ๔ อย่างคือ  เสพเมถุน ๑    ลักของเขา ๑
ฆ่าสัตว์ ๑     พูดอวดคุณพิเศษที่ไม่มีในตน ๑
๒. ๒.๑คำว่า  ต้องอาบัติ  หมายความว่าอย่างไร ?
๒.๒อาบัติมีโทษกี่สถาน ?  อะไรบ้าง ?
๒. ๒.๑หมายความว่า ต้องโทษคือมีความผิดฐานละเมิดข้อที่พระพุทธเจ้าทรงห้าม
๒.๒มี  ๓  สถานคือ อย่างหนัก อย่างกลาง อย่างเบา
๓. ๓.๑ท่านเปรียบพระวินัยเหมือนด้ายร้อยดอกไม้  หมายความว่าอย่างไร ?
๓.๒ภิกษุรักษาพระวินัยดีแล้ว  ย่อมได้อานิสงส์อย่างไร ?
๓. ๓.๑หมายความว่า ด้ายร้อยดอกไม้ควบคุมดอกไม้ไว้ไม่ให้กระจัดกระจายฉันใด  พระวินัยย่อมรักษาสงฆ์ให้ตั้งอยู่เป็นอันดีฉันนั้น
๓.๒ย่อมได้อานิสงส์ คือไม่ต้องเดือดร้อนใจ ได้รับความแช่มชื่นว่า ได้ประพฤติดีงาม  จะเข้าหมู่ภิกษุผู้มีศีลก็องอาจไม่สะทกสะท้าน
๔. ๔.๑อาบัติที่เป็นโลกวัชชะหมายความว่าอย่างไร ?  จงยกตัวอย่างประกอบ
๔.๒อาบัติที่เป็นปัณณัตติวัชชะหมายความว่าอย่างไร ? จงยกตัวอย่างประกอบ
๔. ๔.๑หมายความว่า อาบัติที่มีโทษซึ่งภิกษุทำเป็นความผิดความเสีย 
คนสามัญทำ ก็เป็นความผิดความเสียเหมือนกัน เช่น ทำโจรกรรม เป็นต้น
๔.๒หมายความว่า อาบัติที่มีโทษเฉพาะภิกษุทำ แต่คนสามัญทำไม่เป็นความผิดความเสีย เช่น ขุดดิน เป็นต้น
๕. ๕.๑ภิกษุฆ่าสัตว์ให้ตายเป็นอาบัติอะไร ?
๕.๒ภิกษุพยายามจะฆ่าตนเองเป็นอาบัติอะไร ?
๕. ๕.๑ถ้าเป็นสัตว์มนุษย์  เป็นอาบัติปาราชิก     
สัตว์ที่เรียกว่าอมนุษย์  เช่นยักษ์ เปรต และดิรัจฉานมีฤทธิ์จำแลงกายเป็นมนุษย์ได้ เป็นอาบัติถุลลัจจัย ดิรัจฉานทั่วไป เป็นอาบัติปาจิตตีย์  
๕.๒เป็นอาบัติทุกกฏ
๖. ๖.๑พูดอย่างไรเรียกว่า  อวดอุตตริมนุสสธรรม ?
๖.๒ภิกษุพูดอวดอุตตริมนุสสธรรมซึ่งไม่มีจริงในตน เมื่อคนอื่นฟังแล้วเข้าใจแต่ไม่เชื่อ  ภิกษุนี้จะต้องอาบัติอะไร ?
๖. ๖.๑พูดอวดคุณพิเศษอันยิ่งของมนุษย์  เช่น ฌาน วิโมกข์ สมาธิ สมาบัติ มรรค ผล นิพพาน เรียกว่า  
อวดอุตตริมนุสสธรรม
๖.๒ต้องอาบัติปาราชิก
๗. ๗.๑จงอธิบายความหมายของคำต่อไปนี้  อเตกิจฉา  อจิตตกะ
๗.๒คำว่า มาตุคาม (หญิง) ในสังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๒, ๓, ๔, ต่างกันอย่างไร ?
๗. ๗.๑อเตกิจฉา  อาบัติที่แก้ไขไม่ได้
อจิตตกะ  อาบัติที่ไม่จงใจ
๗.๒มาตุคาม ในสิกขาบทที่ ๒ หมายถึง หญิงมนุษย์โดยที่สุดเกิดในวันนั้น  มาตุคาม ในสิกขาบทที่  ๓, ๔  หมายถึง  หญิงผู้รู้เดียงสา
๘. ๘.๑คำว่า นิสสัคคิยปาจิตตีย์  หมายความว่าอย่างไร ?
๘.๒ปาจิตตีย์แบ่งเป็น นิสสัคคิยปาจิตตีย์ และสุทธิกปาจิตตีย์ เพราะเหตุไร ?
๘. ๘.๑หมายความว่า  อาบัติปาจิตตีย์ที่จำต้องสละสิ่งของ
๘.๒เพราะว่านิสสัคคิยปาจิตตีย์นั้น จำต้องเสียสละวัตถุอันเป็นเหตุให้ต้องอาบัตินั้นเสียก่อน จึงแสดงอาบัติได้   ส่วนสุทธิกปาจิตตีย์นั้น ภิกษุพึงแสดงอาบัติได้เลย  ไม่มีวัตถุใด ๆ  ที่จำต้องสละ
๙. ๙.๑ภิกษุนำ เตียง ตั่ง ฟูก เก้าอี้ ของสงฆ์ ไปใช้ในที่แจ้งแล้ว  ครั้นหลีกไปจากที่นั้น ไม่เก็บหรือไม่มอบหมายให้ผู้อื่นเก็บให้เรียบร้อย  ต้องอาบัติอะไรหรือไม่ ?
๙.๒ภิกษุเข้าบ้านในเวลาวิกาล โดยไม่บอกลาภิกษุอื่นในวัด ต้องอาบัติอะไรหรือไม่ ?
๙. ๙.๑ต้องอาบัติปาจิตตีย์
๙.๒ต้องอาบัติปาจิตตีย์  เว้นไว้แต่มีกิจรีบด่วน
๑๐. ๑๐.๑เสขิยวัตรคืออะไร ?  มีกี่สิกขาบท ?
๑๐.๒ภิกษุไม่เอื้อเฟื้อในเสขิยวัตร  ปฏิบัติผิดธรรมเนียม  ต้องอาบัติอะไร ?
๑๐. ๑๐.๑คือวัตรหรือธรรมเนียมที่ควรศึกษา , มี ๗๕ สิกขาบท
๑๐.๒ต้องอาบัติทุกกฎ