ปัญหาและเฉลยธรรม  นักธรรมชั้นตรี

สอบในสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๔๓

วันพฤหัสบดี ที่  ๑๖  พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๔๓

๑.       ๑.๑โลกเดือดร้อนวุ่นวายในปัจจุบันนี้ เพราะขาดธรรมอะไร ?

๑.๒บุคคลมีกาย วาจา ใจ งดงามเพราะปฏิบัติธรรมอะไร ?

๑.       ๑.๑เพราะขาดธรรมคุ้มครองโลก ๒ อย่างคือ

๑) หิริ            ความละอายแก่ใจ        

๒) โอตตัปปะ     ความเกรงกลัว

๑.๒เพราะปฏิบัติธรรมอันทำให้งาม ๒ อย่างคือ

๑) ขันติ           ความอดทน

๒) โสรัจจะ       ความเสงี่ยม

๒.       ๒.๑ทุจริต คืออะไร ?  มีเท่าไร ?  อะไรบ้าง ?

๒.๒คนที่รับปากรับคำเขาไว้แล้ว แต่ไม่ทำตามนั้นจัดเข้าในทุจริตข้อไหน ?

๒.       ๒.๑ทุจริต คือประพฤติชั่ว ประพฤติเสียหาย มี ๓ คือ

๑) ประพฤติชั่วด้วยกาย เรียก กายทุจริต

๒) ประพฤติชั่วด้วยวาจา เรียก วจีทุจริต

๓) ประพฤติชั่วด้วยใจ เรียก มโนทุจริต

๒.๒จัดเข้าในวจีทุจริต

๓.       ๓.๑มูลเหตุที่ทำให้บุคคลทำความชั่วเรียกว่าอะไร ?  มีอะไรบ้าง ?

๓.๒สิ่งเป็นที่ตั้งแห่งการบำเพ็ญบุญเรียกว่าอะไร ? โดยย่อมีเท่าไร ? อะไรบ้าง ?

๓.       ๓.๑เรียกว่า อกุศลมูล หมายถึงรากเง้าของอกุศล มี ๓ คือ     

๑) โลภะ          อยากได้

๒) โทสะ          คิดประทุษร้ายเขา

๓) โมหะ          หลง ไม่รู้จริง

๓.๒เรียกว่า บุญกิริยาวัตถุ โดยย่อมี ๓ คือ

๑) ทานมัย       บุญสำเร็จด้วยการบริจาคทาน

๒) สีลมัย         บุญสำเร็จด้วยการรักษาศีล

๓) ภาวนามัย     บุญสำเร็จด้วยการเจริญภาวนา

๔.       ๔.๑หลักธรรมดุจล้อรถนำไปสู่ความเจริญ มีกี่อย่าง ?  อะไรบ้าง ?

๔.๒อันตรายของภิกษุสามเณรผู้บวชใหม่ ข้อไหนเป็นอันตรายที่สุด ? เพราะเหตุไร ?

๔.       ๔.๑มี ๔ อย่างคือ

๑) ปฏิรูปเทสวาสะ        อยู่ในประเทศอันสมควร

๒) สัปปุริสูปัสสยะ         คบสัตบุรุษ

๓) อัตตสัมมาปณิธิ         ตั้งตนไว้ชอบ

๔) ปุพเพกตปุญญตา       ความเป็นผู้ได้ทำความดีไว้ในปางก่อน

๔.๒ข้อ ๓ คือ เพลิดเพลินในกามคุณ ทะยานอยากได้สุขยิ่งๆ ขึ้นไป เป็นอันตรายที่สุด เพราะอันตรายข้ออื่น ๆ ย่อมรวมลงในกามคุณทั้งสิ้น

๕.       ๕.๑อธิษฐานธรรมคือธรรมที่ควรตั้งไว้ในใจ มีกี่อย่าง ?  อะไรบ้าง ?

๕.๒ผู้ที่ทำงานไม่สำเร็จผลตามที่มุ่งหมายเพราะขาดคุณธรรมอะไรบ้าง ?

๕.       ๕.๑มี ๔ อย่างคือ   

๑) ปัญญา        รอบรู้สิ่งที่ควรรู้

๒) สัจจะ         ความจริงใจ คือประพฤติสิ่งใดก็ให้ได้จริง

๓) จาคะ         สละสิ่งที่เป็นข้าศึกแก่ความจริงใจ

๔) อุปสมะ       สงบใจจากสิ่งที่เป็นข้าศึกแก่ความสงบ

๕.๒เพราะขาดอิทธิบาท คือ คุณเครื่องให้สำเร็จความประสงค์ ๔ อย่างคือ

๑) ฉันทะ         พอใจรักใคร่ในสิ่งนั้น

๒) วิริยะ          เพียรประกอบสิ่งนั้น

๓) จิตตะ         เอาใจฝักใฝ่ในสิ่งนั้นไม่วางธุระ

๔) วิมังสา        หมั่นตริตรองพิจารณาเหตุผลในสิ่งนั้น

๖.       ๖.๑อินทรีย์ ๖ กับอารมณ์ ๖ มีความสัมพันธ์กันอย่างไร ?

๖.๒อะไรเรียกว่า สัมผัส ?

๖.       ๖.๑มีความสัมพันธ์กันอย่างนี้

ตา เป็นใหญ่ในการเห็นอารมณ์ คือรูป

หู เป็นใหญ่ในการฟังอารมณ์ คือเสียง

จมูก เป็นใหญ่ในการสูดดมอารมณ์ คือกลิ่น

ลิ้น เป็นใหญ่ในการลิ้มอารมณ์ คือรส

กาย เป็นใหญ่ในการถูกต้องอารมณ์ คือโผฏฐัพพะ

ใจ เป็นใหญ่ในการรู้อารมณ์ คือธรรม

๖.๒การกระทบกันระหว่างอายตนะภายในมี ตา เป็นต้น กับอายตนะภายนอก มีรูปเป็นต้น เกิดความรู้ขึ้น เรียกว่า จักขุวิญญาณ เป็นต้น    ทั้ง ๓ อย่างนี้   รวมกันในขณะเดียวกัน เรียกว่า สัมผัส

๗.       ๗.๑มละคือมลทิน หมายถึงอะไร ?

๗.๒มลทินข้อที่ ๑ และข้อที่ ๙ คืออะไร ?  แก้ด้วยธรรมอะไร ?

๗.       ๗.๑หมายถึงกิเลสเป็นเครื่องทำจิตให้เศร้าหมอง ไม่ผ่องใส

          ๗.๒มลทินข้อที่ ๑ คือ โกรธ แก้ด้วยเจริญเมตตา และมลทินข้อที่ ๙ คือ  เห็นผิด  แก้ด้วยสัมมาทิฏฐิ

๘.       ๘.๑เหตุให้เกิดประโยชน์ในปัจจุบันเรียกว่าอะไร ?  มีกี่อย่าง ?  อะไรบ้าง ?

          ๘.๒เมื่อปฏิบัติตามเหตุนั้นแล้วจะได้รับผลอะไร ?

๘.       ๘.๑เรียกว่าทิฏฐธัมมิกัตถะ มี ๔ อย่างคือ

                    ๑) อุฏฐานสัมปทา ถึงพร้อมด้วยความหมั่น

                    ๒) อารักขสัมปทา ถึงพร้อมด้วยการรักษา

                    ๓) กัลยาณมิตตตา ความมีเพื่อนเป็นคนดี

                    ๔) สมชีวิตา ความเลี้ยงชีวิตตามสมควร

          ๘.๒จะได้รับผล คือ ทรัพย์ ยศ ไมตรี เป็นต้นในปัจจุบัน

๙.       ๙.๑ตระกูลอันมั่งคั่งจะตั้งอยู่ได้นานเพราะสถานใดบ้าง ?

          ๙.๒ฆราวาสผู้ครองเรือนควรตั้งอยู่ในธรรมข้อใดบ้าง ?

๙.       ๙.๑เพราะสถาน ๔ คือ

                    ๑) แสวงหาพัสดุที่หายแล้ว                            

๒) บูรณะพัสดุที่คร่ำคร่า

                    ๓) รู้จักประมาณในการบริโภคสมบัติ                   

๔) ตั้งสตรีหรือบุรุษผู้มีศีลให้เป็นแม่เรือนพ่อเรือน

          ๙.๒ควรตั้งอยู่ในฆราวาสธรรม ๔ คือ

                    ๑) สัจจะ สัตย์ซื่อต่อกัน             ๒) ทมะ รู้จักข่มจิตของตน

                    ๓) ขันติ อดทน                      ๔) จาคะ สละให้ปันสิ่งของของตนแก่คนที่ควรให้ปัน

๑๐.     ๑๐.๑จงเขียนศีล ๕ ข้อที่ ๕ พร้อมทั้งคำแปล

          ๑๐.๒สมบัติและวิบัติของอุบาสกอุบาสิกามีอะไรบ้าง ?

๑๐.     ๑๐.๑สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานา เวรมณี แปลความว่า เว้นจากการดื่มน้ำเมา คือสุราและเมรัย อันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท

          ๑๐.๒มี ๑) ประกอบด้วยศรัทธา

                    ๒) มีศีลบริสุทธิ์

                    ๓) ไม่ถือมงคลตื่นข่าว คือเชื่อกรรม ไม่เชื่อมงคล

                    ๔) ไม่แสวงหาเขตบุญนอกพระพุทธศาสนา

                    ๕) บำเพ็ญบุญแต่ในพระพุทธศาสนา

          ตรงข้ามกับสมบัติทั้ง ๕ นี้  เป็นวิบัติของอุบาสกอุบาสิกา